DRIVR

Gastbijdrage:
Ferdinand Alexander ‘Butzi’ Porsche (1935 – 2012)

OPGELET: Aan deze gastbijdrage hangt een disclaimer vast!

Op 5 april stuurde Porsche’s CEO Matthias Müller een bericht de wereld in dat ‘Sally Carrera’ wel erg droevig zal maken. Ferdinand Alexander ‘Butzi’ Porsche, de man aan wie onder meer het design van de 911 wordt toegeschreven, liet immers die dag op 76-jarige leeftijd het leven…

Butzi kwam natuurlijk niet in eender welke familie ter wereld. Zijn grootvader had op het eind van de 19de en begin 20ste eeuw al het mooie weer bij Lohner gemaakt, met als (recent vaak aangehaald) hoogtepunt de hybride wagen uit 1901. Vervolgens timmerde hij mee aan de rijke geschiedenis van Mercedes-Benz. Maar na enige geschillen met de fabrikant uit Stuttgart bouwde hij zijn eigen studiebureau op; de Auto Union racewagens (A,B en C-types) en VW ‘Kever’ gingen meteen de geschiedenisboeken in. Niet lang na het einde van WOII richtte Ferdinand Porsche, samen met zijn zoon Ferdinand Anton Ernst ‘Ferry’ Porsche, eindelijk zijn eigen sportwagenmerk op. Verder bouwend op de ‘Type 64 Berlin-Rome’, zag de 356 het levenslicht. Vanaf 1951 moest het merk en de familie verder zonder de grote professor.

Eind jaren ’50 deed de volgende generatie, we zijn inmiddels toegekomen aan de kleinkinderen, zijn intrede in het bedrijf. Wederom twee Ferdinands (makkelijk om te onthouden niet?), namelijk Ferdinand Alexander ‘Butzi’ Porsche (l.) en zijn neef Ferdinand Karl ‘Burli’ Piëch (r.). Met hun aan boord zouden de wonderlijke jaren ’60 aanbreken. Piëch stond borg voor de opgang in de hoogste regionen van de autosport. Porsche zou namelijk niet langer louter deelnemen in de lagere cilinderinhoudsklassen, maar stelselmatig werd richting 5-liter (917) gebouwd. Terwijl Porsche zijn hegemonie op de bochtige circuits en in stratenraces behield, kwamen ook overwinningen op snelle omlopen binnen handbereik. En aan ‘Butzi’, sinds begin jaren ’60 hoofd van Porsche’s designafdeling, worden de ontwerpen van de 911, 904 Carrera GTS en de Type 804 toegekend. We spreken van toekennen daar Erwin Komenda, sinds de prille start van het merk trouw in dienst, steeds meer dan een vinger in de pap had.

Het design van het ‘Type 7’, dat model stond voor de latere 911, was het eerste grote wapenfeit van ‘Butzi’ nadat hij vruchteloos van hogere studies was teruggekeerd. Hiermee ging Erwin Komenda aan de slag om er structuur aan te geven en het ontwerp tot leven te brengen. Bij de legendarisch mooie 904 Carrera GTS zouden de twee op eenzelfde manier te werk zijn gegaan. Ook de F1-wagen Type 804, winnaar van enige GP-zege voor Porsche in de jaren ’60, zou uit de pennentrekken van Ferdinand Alexander zijn ontstaan.

In 1972 kwam er – na interne conflicten – een einde aan het tijdperk van familieleden die zich bezighielden met het dagelijks bestuur van de firma Porsche. Terwijl de familie zich terugtrok naar de raad van bestuur, kwam er een CEO onder de vorm van een oude getrouwe: Ernst Fuhrmann. De revolutie die volgde, waarbij fel werd ingezet op modellen met de motor voorin, is dan ook op zijn conto te schrijven. Het snel teruglopend succes van de 928 zou hem uiteindelijk begin jaren ’80 de kop kosten. Ten voordele van Peter W. Schutz die, onder goedkeurende blik van de familie, de 911 terug tot de ster van het gamma omvormde.

Piëch verkaste naar Audi, waar hij met de Quattro niet lang onopgemerkt bleef en zich tot leider van de VAG-groep opwerkte. Ferdinand Alexander Porsche keerde terug naar de heimat, het Oostenrijkse Zell Am See, om het designbureau Porsche Design Studio op te richten. Buiten strakke, en vaak geplagieerde, zonnebrillen en stijlvolle horloges werden ook elektrotoestellen, speedboten en andere vaak bescheiden transportmiddelen vormgegeven. Het bedrijf is vandaag de dag vooral bekend als drijvende kracht achter de ‘Porsche Design Driver’s Selection’.

De 911 verloor dus niet alleen de man die wordt aanzien als zijn spirituele vader, na het overlijden van Ferdinand ‘Ferry’ Porsche in 1998 ruilt er wederom iemand van de familie die het merk groot maakte het tijdelijke voor het eeuwige. Ferdinand Piëch is nu de enige levende link met de oude garde, die toonde wat er met weinig middelen (denk 917) maar veel talent en inzet gerealiseerd kan worden. De legende die Porsche vandaag de dag is, valt immers volledig toe te schrijven aan een unieke groep van familieleden en trouwe medewerkers.

Share Button

4 Responses

  1. Ken Divjak says:

    Ik lees nu al zo’n 20 jaar artikels over Porsche,
    maar zelden heb ik Komenda vermeld gezien.

    Interessant, niet in het minst omdat hij de VW Kever op z’n palmares heeft staan.

    Hier een zeldzame foto met Komenda links, Ferry in het midden en Ferdinand sr. rechts:

    • Stijn says:

      Erwin Komenda is inderdaad ook een grote kracht achter Porsche’s succesverhaal (vandaar ook familie en trouwe medewerkers). De vriendschap tussen hem en Ferdinand Porsche gaat tot in de jaren ’20 terug. Zoals je aan jouw foto kan zien was hij er al van bij het prille begin, eerste prototype van de 356 (toen nog in een schuurje in Gmünd) bij. Helaas in ’66 al, veel te vroeg, gestorven…

  2. dieter says:

    Zo zie je maar dat met geld niet het eeuwige leven te koop is…

  3. oosterwijck says:

    Ferdinand Porsche is onmiskenbaar, zowel een technisch genie, als een zakelijk genie gebleken. Maar, … mijn inziens, in heel zijn loopbaan als uitvinder, ontwerper, constructeur, heeft hij altijd een voorbeeld van iemand anders, als uitgangspunt genomen. Of de deskundigheid van een collega gebruikt.

    Zijn eerste ‘uitvinding’ de Lohner-Porsche met hybrideaandrijving, in 1900, was eerder al op de markt gebracht door Pieper in België. Denk ook aan de Joodse Rosenberger, die naast de financiële inbreng, ook een technische inbreng had, voor de ontwikkeling van de P22 GP racewagen. Ontworpen voor de Prinz zu Leiningen, een variatie was op de Benz Tropfenwagen, van Hans Nibel, in 1922. De V-16 motor die in de P22 gebruikt werd, leek op die van Maserati, en ontworpen door Kales. Zijn Lohner-Porsche, was een model van Pieper, waaraan hij iets toegevoegd heeft, de elektromotoren in de wielen.

    Denk aan de Sascha, dat was een idee van een goede zakenrelatie, graaf Sascha Kolowrat-Krakowski. Denk aan de Volkswagen Kever, samengebrachte techniek van diverse ingenieurs, waaronder: Jaray, Ganz, Barényi, Rumpler en Ledwinka. Denk aan de type 64 (of 60K10), met een vormgeving van Paul Jaray. De Cisitalia GP racewagen Waarmee hij Dusio van zijn vermogen afhielp, tot aan een faillisement) was weer een doorontwikkeling van de Auto-Union, P22 en de 12-cilinder boxermotor leek op het ontwerp van Alfa Romeo Tipo 512 GP, in 1939. En de Porsche 356 was weer een doorontwikkeling van de type 64 (of 60K10) wat al een afkijkproject was, en werd door Komenda ontworpen (die door zijn zoon Ferdi schaamteloos aan de kant gezet werd).

    De 356 Spider, uit 1948, met middenmotor, lijkt verrasend veel op de Alfa Romeo Aerospider, uit 1935, met middenmotor. En de vormgeving van de Karmann Ghia was ook een eerder bestaand ontwerp, van Ghia, voor Chrysler. En de type 914 werd bij Volkswagen ontwikkeld, waarna Porsche dit ontwerp in de schoot geworpen kreeg door een familielid van Ferry’s schoonouders, Nordhoff.

    Dat afkijken, en gebruiken van andermans ontwerpen, maar bovenal, het samenbrengen van ideeën, loopt als een rode draad door alle VW en Porsche modellen. Naast het gebruiken van andermans ideeën, was hij ook een kunstenaar in het het gebruiken van andermans geld, eerst het geld van zijn compagnon Rosenberger, dan het geld van de Nazi organisatie en vervolgens het geld van Piero Dusio. En tot slot krijgt hij DM 5 voor elke geproduceerde Kever, volgens een (omstreden) afspraak met Nordhoff. Maar het blijft een kunst, om dat allemaal te combineren, te organiseren en naar je toe te trekken.

    Ik heb met dit verhaal iets bij willen dragen aan de erkenning van de vele miskende talenten, van vele tijdgenoten, van Ferdinand Porsche, bij het ontstaan van de banden tussen Volkswagen en Porsche. Waar tenslotte drie generaties elk een vermogen verdient hebben, aan een en hetzelfde basisontwerp. Doe dat maar eens na!

    Er is al heel veel geschreven over het fenomeen Porsche, maar altijd wordt de waarheid weggelaten of zelfs vervalst. Vele keren worden automobielontwerpen toegeschreven aan Ferdinand Porsche, terwijl hij daar niets mee van doen heeft gehad. Zelfs musea schrijven in hun brochures, onzinverhalen over vermeende Porsche ontwerpen, en werken zo mee aan geschiedvervalsing en de verheerlijking van Porsche.

Leave a Reply