DRIVR

TechTalk: Handbakken zonder Koppelingspedaal

Zet vier DRIVR-redacteurs enkele uren samen in een DS5 met automaat, en de gesprekken bevinden zich geheid binnen het kwartier op nerd alert-niveau. Terwijl snapper J er opvallend onopvallend het zwijgen toe deed, ontspoorde de conversatie tussen onze chef-DRIVR, onze supercar-DRIVR en ondergetekende zich razend snel tot gegoochel met termen als Q-System, ACS en Sensonic. Het onderwerp? Manuele versnellingsbakken zonder koppeling.

161hs-clutch-diagram-940x529

Gelukkig kunnen we ons voor de rest nog in normale mensentaal onderhouden. Maar die dag was het sterker dan onszelf; toen ik ter sprake bracht dat ik iemand kende met een Mercedes A-Klasse met automatic clutch system, repliceerde Ken dat Saab destijds iets gelijkaardigs had met z’n Sensonic. “Of het Q-System van Alfa”, opperde Pieter – een traditionele handbak met H-rooster maar zonder koppelingspedaal. Hoe die dingen precies in z’n werk gingen?

Automatic Clutch System (Mercedes-Benz)

Toen Mercedes in 1997 de eerste generatie A-Klasse lanceerde, kon je niet alleen kiezen voor een gewone handbak of automatische versnellingsbak, maar ook voor een ‘ACS’ of ‘Automatic Clutch System’. In dat geval beschikte je nog steeds over een manueel bedienbare versnellingsbak met H-vormig schakelrooster, maar niet meer over een klassiek ontkoppelingspedaal. Wanneer sensoren in het gaspedaal en de versnellingsbak registreerden dat je gas loste en van versnelling wisselde, opende en sloot het systeem de koppeling bliksemsnel via een elektrische motor.

a_klasse_se

Sensonic (Saab)

Enkele jaren eerder experimenteerde Saab met een gelijkaardig systeem in de 900, Sensonic genaamd. Het principe was gelijkaardig aan dat van de A-Klasse: een manuele versnellingsbak met standaard H-rooster en sensoren die de automatische bediening van de koppeling activeerden wanneer je de schakelpook bewoog. De voordelen van het systeem waren dat de motor niet kon afslaan, en dat je linkerkuit in de file ontlast werd. Nadelen waren dan weer dat je een fluwelen rechtervoet nodig had bij manoeuvres (omdat er geen koppelingspedaal was om te balanceren), en het intrusieve systeem dat je meteen waarschuwde als je – in versnelling – het gas- of rempedaal niet indrukte om na enkele seconden zelf de motor af te leggen. Het Sensonic-systeem werd niet veel later zelf afgelegd.

saab_sensonic

Q-System (Alfa Romeo)

Alfa’s Q-System is een beetje de uitzondering op deze vreemde regel. In plaats van een klassieke koppeling bevatte de versnellingsbak (die beschikbaar was op de 156 2.5 V6) namelijk een koppelomvormer. Onderhuids was het dus eerder een klassieke automaat, maar met dat verschil dat je naast de automatische stand ook tussen de vier verzetten kon kiezen via een standaard H-patroon. De Japanse fabrikant Aisin zorgde voor een bijzonder betrouwbaar systeem, maar doordat de 2.5 V6 maar vier verzetten had, lag het verbruik aan de hoge kant, en werd de scherpte van het motorblok er wat afgevijld.

alfa_qsystem
Kennen jullie er trouwens nog, handbakken met H-patroon zonder koppelingspedaal?

Share Button

10 Responses

  1. Gideon says:

    Misschien wel de eerste: De Porsche Sportomatic. In 1968 geïntroduceerd, met vier ‘versnellingen’: L, D, D3 en D4. De koppeling werd bediend door een vacuüm, en om kruipen mogelijk te kunnen maken was er een koppelomvormer gemonteerd.

    http://ranwhenparked.net/2009/02/11/what-lies-beneath-porsche-sportomatic/

    • Stijn says:

      Juist!
      Om deze versnellingsbak wat in de belangstelling te brengen en een sportief imago mee te geven schreef Porsche een 911 met dergelijke Sportomatic in in de ‘Marathon de la Route”, een 84 uren (!!) race op de Nürburgring. De Sportomatic won de race uiteinelijk ook, met als piloten Hans Hermann, Jochen Nerpasch en Vic Elford…

  2. Pieter Fret says:

    Die Sensonic-bak featurede enkele maanden geleden nog in de Top Gear-dvd The Worst Car in the History of the World. En dat zegt eigenlijk genoeg.

    Van’t weekend overigens gemerkt dat clutchless (up)shifts perfect doenbaar zijn op mijn motor. Da’s in tweewielerkringen zelfs een ingeburgerde techniek, hoewel er natuurlijk wel altijd een schakelhendel voorhanden is…

  3. Francis says:

    Ruf had er ook eentje ontwikkeld voor hun interpretatie van de Porsche 965. Zesbak H-patroon met automatische koppeling (zonder pedaal). Het liet toe feilloos te tip-hielen, maar was eveneens rustig en comfortabel in de stad (volgens Paul Frère).

  4. Peter says:

    Ik weet dat ook de Citroën DS al heel lang geleden kon beschikken over een handbak zonder koppeling, wat nog maar eens bewijst hoezeer die zijn tijd vooruit was.
    @ Pieter Fret: upshifts zonder koppeling zullen in je wagen trouwens ook perfect lukken. Maar sneller schakelen doe je daarom niet.

  5. Frederic says:

    Anders is er ook de Cirtroën 2cv met zijn centrifugaal koppeling. Er is wel een pedaal maar die was bv niet nodig bij het in eerste zetten of opschakelen.

  6. Wim Bervoets says:

    Ik kwam er onlangs nog voorbij twee – zij het beide iets minder exotisch: de VW Golf Ecomatic uit 1993 en de Renault Twingo Easy, eveneens uit de jaren 90.

  7. Pieter Ameye says:

    Krijg nu wat. Ze zaten zelfs in Hobbelpaarden!

Leave a Reply